VOB, Türkiye’nin ilk ve tek Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’dır. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası,Türkiye’de vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem görmesi için Sermaye Piyasası Kurulu’ndan gerekli yasal izinler alınarak 4 Şubat 2005 tarihinde İzmir’de açılmıştır.
Vadeli İşlem Sözleşmesi; belirli bir miktar ve nitelikteki malı belirli bir vadede alma ya da satma yükümlülüğü veren sözleşmedir.
VOB , geleceğe yönelik fiyat beklentilerinin, her gün ve her an oluşturulduğu, bu beklentilerin kesintisiz olarak takip edildiği bir platformdur.
VOB, başta döviz kuru riski olmak üzere spot piyasada oluşan risklerin yönetilebileceği enstrümanlar sunmaktadır.
VOB yatırımcıya açığa satış imkanı tanımaktadır.
VOB’da, spekülatif, korunma ya da arbitraj amaçlı işlemler yapılmaktadır.
Korunma amaçlı işlemler, potansiyel risklerin doğuracağı olumsuz sonuçları ortadan kaldırmayı ya da minimize edebilmeyi sağlar.
VOB’da hisse senedi endeksi, döviz, faiz, pamuk, buğday ve altın sözleşmeleri işlem görmektedir.
İşlem Saatleri: 09:15-17:35 Normal seans - 17:45: Uzlaşma Fiyatları’nın ilanı ve Teminat Tamamlama Çağrıları’nın yayınlanması.
Tanımlar
Açık Pozisyon
Vadeli İşlemler Piyasası’nda yatırımcılar tarafından alınmış ve henüz kapatılmamış kısa veya uzun pozisyona denir.
Uzun Pozisyon
Vadeli İşlemler Piyasası’nda fiyatların yükseleceği beklentisiyle, sözleşme satın alınarak oluşturulan pozisyona denir.
Kısa Pozisyon
Vadeli İşlemler Piyasası’nda fiyatların düşeceği beklentisiyle, sözleşme satarak oluşturulan pozisyona denir.
Yayılma Pozisyonu
Aynı sözleşmenin farklı vadelerinden birinde uzun pozisyon alırken, diğerinde kısa pozisyon alınması ile oluşan pozisyondur. Yayılma Teminatı herbir sözleşme için Başlangıç Teminatı’nın yarısıdır.
Pozisyon Kapama
Bir sözleşmede, ilk yapılan uzun ya da kısa işlem ile pozisyon açılmış olur. Açılan pozisyon Uzun ise, aynı sözleşmede Kısa Pozisyon, Kısa ise yine aynı sözleşmede Uzun Pozisyon ile kapatılır ya da Vade Sonu beklenir.
Uzlaşma Fiyatı
Seans sırasında riskin takibi için sözleşme bazında belirlenen ve hesap bazında günlük kar/zarar ve teminat yükümlülüklerinin hesaplanmasında kullanılan fiyattır.
Gün sonu Uzlaşma Fiyatı
İlgili Borsa Kuralları’nda ve Türev Araçları’nda hesaplama şekli ve yöntemi belirtilen gün sonlarında hesapların güncelleştirilmesinde kullanılmak üzere borsa tarafından belirlenen fiyattır.
Vade Sonu Uzlaşma Fiyatı
İlgili Borsa Kuralları’nda ve Türev Araçları’nda hesaplama şekli ve yöntemi belirtilen vade sonunda pozisyonların ifasında kullanılmak üzere borsa tarafından belirlenen fiyattır.
Başlangıç Teminatı
Vadeli İşlem Sözleşmesinde, Uzun veya Kısa Pozisyon almak için Takasbank’a yatırılması gereken teminat tutarıdır.
Sürdürme Teminatı
Başlangıç Teminatının, oluşan zararlar sonucunda düşebileceği asgari seviyedir. Şu anda belirlenen bu oran başlangıç teminatının %75’idir.
Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call)
Yatırımcının gün sonu bakiyesi Sürdürme Teminatı’nın altında kalırsa, bakiyesini başlangıç teminatına tamamlaması istenir. Teminatın en geç ertesi gün saat 14:30’a kadar Başlangıç Teminatı seviyesine çekilmesi gerekir, aksi takdirde Temerrüt oluşur. Temerrüt’e düşen hesap pozisyonları banka tarafından resen kapatılır.
Fiziki Teslimat
Vade sonunda, son işlem günü seans sonu itibariyle açık olan pozisyonlar için sözleşmede belirtilen esaslar çerçevesinde; kısa posizyon sahiplerinin dayanak varlığın teslimatını yapmakla, uzun pozisyon sahiplerinin de dayanak varlığın teslimatını kabul edip gerekli ödemeleri yapmakla yükümlü olmasını ifade eder.
Currency Sözleşme
Yabancı para cinsinden işlem gören sözleşmeleri ifade eder.
Başlangıç ve Sürdürme Teminatları
| Sözleşme Türü |
Başlangıç Tem. |
Sürdürme Tem. |
| IMKB 30-100 Endeks Farkı |
200 TL |
150 TL |
| IMKB 100 |
700 TL |
525 TL |
| IMKB 30 |
750 TL |
562,5 TL |
| USD/TL |
130 TL |
97,5 TL |
| Euro/TL |
170 TL |
127,5 TL |
| FİZİKİ TESLİMATLI USD/TL |
1.300 TL |
975 TL |
| FİZİKİ TESLİMATLI Euro/TL |
1.700 TL |
1.275 TL |
| EUR/USD Çapraz Kuru |
130 TL |
97,5 TL |
| Dolar/Ons Altın |
200 TL |
150 TL |
| FAİZ (G-DİBS) |
300 TL |
225 TL |
| Pamuk (EGEST-1) |
240 TL |
180 TL |
| Buğday (AKS) |
240 TL |
180 TL |
| Altın |
750 TL |
562,5 TL |
| Baz Yük Elektrik |
1.200 TL |
900 TL |
| FT Canlı Hayvan |
500 TL |
375 TL |
İşlem Teminatı Kompozisyonu
Takasbank nezdinde bulundurulması gereken İşlem Teminatının en az %30’unun nakit teminattan oluşması gerekmektedir. Nakit Dışı Teminatların oranı en fazla %70 olabilir.
| VOB' da kabul edilen Teminat Türleri |
Minimum Oran |
Maksimum Oran |
Değerleme Katsayısı |
| Nakit (TL) |
0.30 |
1.00 |
1.00 |
| Döviz (USD, EUR) |
0.00 |
0.70 |
0.95 |
| Hazine Bonosu |
0.00 |
0.70 |
0.90 |
| Devlet Tahvili |
0.00 |
0.70 |
0.80 |
| Hisse Senedi (IMKB 30) |
0.00 |
0.35 |
0.70 |
| Yatırım Fonu (Likit) |
0.00 |
0.70 |
0.90 |
| Yatırım Fonu (B-Tipi) |
0.00 |
0.70 |
0.80 |
| Yatırım Fonu (A-Tipi) |
0.00 |
0.35 |
0.70 |
| Teminat Mektubu |
0.00 |
0.70 |
1.00 |
Emirler – Emir Yöntemleri
Limit (LMT)
Belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için fiyat girilmesi zorunludur.
Piyasa (PYS)
Emir piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak karşılansın. “En İyi Fiyat” seçeneğinin işaretlenmesi durumunda, sadece piyasada o anda bekleyen en iyi fiyat seviyesindeki emirle eşleşir.
Kapanış Fiyatından (KAP)
Uzlaşma fiyatı hesaplandıktan sonra “kapanış fiyatından” emirler karşı tarafta bekleyen “kapanış fiyatından” emirlerle eşleşir. Alış ve satış tarafında bekleyen “kapanış fiyatından” emirler eşleştikten sonra kalan “kapanış fiyatından” emirler uzlaşma fiyatını karşılayan normal seans emirleri ile eşleşir.
Emir Türleri
Kalanı Pasife Yaz (KPY)
Gerçekleşmezse İptal Et (GİE)
Kalanı İptal Et (KİE)
Şarta Bağlı (SAR)
Emir Süreleri
Seans Emri (SNS)
Günlük Emir (GUN)
İptale Kadar Geçerli Emir (İKG)
Tarihli Emir (TAR)
Emirler – Eşleşme
Sisteme gönderilen emirler, normal seansta fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşirler. (Sürekli Müzayede Yöntemi (vs. Tek Fiyat Yöntemi) Eşleşme esnasında uygulanacak öncelik kuralları aşağıdaki gibidir:
Fiyat Önceliği Kuralı: Daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirleri, daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır.
Zaman Önceliği Kuralı: Fiyat eşitliği halinde, zaman açısından daha önce gelen emirler önce karşılanır.
Emirlerin eşleşebilmesi için her iki emir için de yeterli teminatın bulunması şarttır.
Risk ve Getiriler
Muhtemel Fırsatlar
VOB'da bakiyenin 10 katına kadar işlem yapmaya olanak veren kaldıraç sistemi vardır. Spot piyasalara göre daha düşük seviyede sermaye gerektirir.
Sermayenin küçük bir kısmı ile başlangıç teminatı yatıran yatırımcının, yüksek bir getiri elde etmesi mümkündür.
Spekülatif amaçlı işlemler ile yatırımcılar, piyasadaki her fiyat seviyesinden beklentileri doğrultusunda işlem yaparak; düşük fiyattan alıp, yüksek fiyattan satarak kazanç sağlama imkânına sahip olurlar.
Açığa satış imkânı tanır.
Muhtemel Riskler
Yüksek getiri olanağı sağlayan kaldıraç etkisi, aynı zamanda piyasa koşullarına göre ters posizyon alındığında yüksek risk oluşturmaktadır. Kar ve zarar, 10 katına kadar alınan pozisyonlar üzerinden hesaplanır; oluşan zarar, yatırımcının yatırdığı nakit teminatından düşürülür.
Örnek Hesaplama
IMKB 30 endeks sözleşmesi 67,000'den işlem görmekte ve siz piyasanın yükseleceği beklentisiyle alım (Long pozisyon) işlemi yapıyorsunuz. Piyasa beklentiniz dahilinde yükseliyor ve endeks sözleşmenin fiyatı 68.000 oluyor. Yapmış olduğunuz alım işlemi sonucunda 1 kontrat için yatırdığınız 750 TL nakit teminatına karşılık kazandığınız kar; 68,000-67,000/ 10= 100 TL olacaktır.
IMKB 30 endeks sözleşmesi 67,000'den işlem görmekte ve siz piyasanın düşeceği beklentisiyle satım (Short pozisyon) işlemi yapıyorsunuz. Piyasa beklentiniz dahilinde düşüyor ve endeks sözleşmenin fiyatı 66.000 oluyor. Yapmış olduğunuz satış işlemi sonucunda 1 kontrat için yatırdığınız 750 TL nakit teminatına karşılık kazandığınız kar; 67,000-66,000/ 10= 100 TL olacaktır.
VOB’da gerçekleşen alım - satım işlemlerindeki komisyon oranlarımız hakkında
şubelerimizden bilgi alabilirsiniz.
Vergilendirme
Hisse senedi ve hisse senedi endeksine dayalı vadeli islem sözlesmelerinden elde edilen kazançlarda stopaj % 0 dır.
Döviz, faiz ve emtia vadeli islem sözlesmelerinde 01.01.2009 tarihi ve sonrasında alınan pozisyonlardan elde edilen kazançlar için %10 stopaj uygulanmaktadır.
Sermaye Şirketleri ve Kurumsal Yatırımcılar için VOB’da Stopaj Muafiyeti 1 Ekim 2010 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler ile benzer nitelikteki yabancı kurumlar için, VOB’da gerçekleştirilen işlemler üzerinden stopaj muafiyeti getirilmiştir.
Detaylı bilgi için :
http://www.vob.org.tr/VOBPortalTur/detailsPage.aspx?tabid=601
